Afleiding en ontspanning in het ziekenhuis en thuis
Uit onderzoek is gebleken dat spanning, angst en pijn verminderen door afleiding en/of ontspanning. In het ziekenhuis worden afleiding en ontspanning bewust, actief en veelvuldig als middel ingezet bij stressvolle behandelingen. Maar ook in de thuissituatie kan het gebruikt worden om een behandeling zo prettig mogelijk te laten verlopen.
De scheidslijn tussen pijn en angst is erg vaag. Als je bang bent voor pijn kan een licht pijnlijke handeling toch veel stress opleveren. Stress leidt vaak tot verzet, uitstel of heftige gevoelens.
Kinderen kunnen wel of niet weten wat er gaat gebeuren en beiden kan spannend zijn. Even huilen of ‘au’ roepen op dat moment kan geen kwaad. Het kan zelfs een ontlading van de spanning zijn. Wat je met afleiding en ontspanning bereikt, is dat je het stressmoment zo kort mogelijk houdt: dat je niet onnodig stress opbouwt en dat je direct na het stressmoment weer plaats maakt voor positieve ervaringen.
Meer over afleiding en ontspanning
Met afleiding wordt bedoeld ‘de aandacht op iets anders richten’. Misschien past u bewust of onbewust al afleiding toe. Afleiding kan namelijk in kleine dingen zitten, bijvoorbeeld een praatje over de schooldag. De bedoeling van afleiden tijdens medische handelingen is niet dat uw kind niet doorheeft wat er gebeurt. Dus niet zeggen: ‘Kijk daar eens!’ En dan snel de handeling doen. Door altijd eerlijk te vertellen wat er gebeurt, behoudt u de vertrouwensband met uw kind. Het doel van het afleiden is dat er een positieve informatie komt, waardoor er minder of zelfs geen ruimte is voor de negatieve informatie, te weten angst, spanning of pijn.
Je kunt afleiden door één of meer van de zintuigen te stimuleren. Uw kind is daardoor minder gericht op de handelingen die u doet. Denk bijvoorbeeld aan:- ergens naar kijken
- ergens naar luisteren
- iets doen
- ergens over fantaseren
Met ontspanning wordt bedoeld ‘een bezigheid waarvan je uitrust en rustig wordt’. Misschien past u bewust of onbewust al ontspanning toe. Ontspanning kan ook in kleine dingen zitten, zoals door de plek waar de medische handeling gaat plaatsvinden een beetje te masseren. Ontspannen kan op een actieve manier, bijvoorbeeld door te sporten. Maar ook op een passieve manier. Het doel van ontspanning is dat de lichamelijk spanning (stress) verdwijnt. Daardoor zal uw kind rustiger worden. Het zal de handeling makkelijker toelaten.
Manieren van ontspannen zijn:- op gemak stellen
- aanmoedigen en complimenteren
- (buik)ademhaling
- spierontspanning
- geleide fantasie
- aanraking en massage
- warmte of koude toedienen
Bij het kiezen van een methode of techniek is het van belang om goed aan te sluiten bij de leeftijd en het ontwikkelingsniveau van uw kind. Een techniek inzetten die goed aansluit bij de spelinteresse, spelbeleving, concentratievermogen en fantasie van uw kind zal een positief effect hebben. Denk hier samen met uw kind over na.
Kijken
- Zoekboeken, bijvoorbeeld: ‘Waar is Wally?’ Er zijn verschillende moeilijkheidsgraden voor verschillende leeftijden. Er zijn grote boeken maar ook een miniversie. Ook online zijn ‘Waar is Wally?’-spelletjes te downloaden.
- Find It game. Dit is een buis met gekleurde korrels. Daarin zijn voorwerpen verstopt die je door schudden en draaien moet vinden. Er zijn verschillende themabuizen te vinden op internet.
- Boekjes verkrijgbaar bij speelgoedwinkels en boekhandel. Het kind moet knopjes indrukken die horen bij het verhaal, dan volgt er een bijpassend geluid.
- Zoek leuke prenten of ansichtkaarten waar veel op te zien is. Geef uw kind gerichte zoekopdrachten, bijvoorbeeld alle bloemen tellen.
- Pop-up-boek of boeken waarin je ‘deurtjes’ open kunt maken.
- (Teken)filmpjes op YouTube.
Luisteren
- Muziekinstrumenten. Uw kind of u bespeelt een muziekinstrument.
- Voorlezen of zelf een verhaal verzinnen.
- Luisterboeken.
- Muziek.
- Verhalen verzinnen met een fout. U vertelt een verhaal. Daar in zitten fouten. Uw kind moet goed luisteren en reageren als het de fout hoort. Bijvoorbeeld: “We gingen naar het strand met onze picknickmand. Toen we op het gras zaten, voelden we de zandkorrels tussen onze tenen”.
Doen
- In hand- of stressbal knijpen.
- Knuffel heel stevig vasthouden.
- Tellen of rekenen.
- Rijmen, gekke rijmwoorden maken of een zin maken waar uw kind een rijmwoord op verzint.
- Korte gesprekjes over bijvoorbeeld: de afgelopen of komende dag, de afgelopen of komende tijd, de vakantie.
- Bellen blazen of tegen een molentje blazen.
- Spelletjes op smartphone of tablet.
- Samen zingen.
- Woordketting maken: kies een thema, bijvoorbeeld lichaam. De eerste noemt een lichaamsdeel, bijvoorbeeld HaaR. De ander noemt een lichaamsdeel met de laatste letter, dus bv RuG>GeraamtE >EnkeL.
- Ik zie, ik zie wat jij niet ziet...
- Geen ja, geen nee.
- Iets met de vinger op de rug van uw kind tekenen. Laat uw kind raden wat het is.
Fantaseren
- Later als je groot bent;
- Je verjaardag en de cadeautjes;
- De speeltuin of het pretpark;
- Als je tienduizend euro wint;
- In welk TV-programma je wil spelen;
- Als je later geld verdient.
Op gemak stellen
- Comfortabele plek kiezen.
- Vertrouwen uitspreken en uitstralen.
Aanmoedigen en complimenteren
- Benoemen wat uw kind goed doet.
- Zeggen dat u trots bent.
- Zeggen dat uw kind knap, groot of moedig is.
Ademhaling
- Rustig ademhalen, indien mogelijk door de neus inademen en door de mond uitblazen.
- De adem een paar tellen vasthouden voor je weer uitademt.
- Bij peuters en kleuters kun je iets gebruiken om tegen te blazen, bijvoorbeeld bellenblaas of een molentje.
- Bij kinderen in de basisschoolleeftijd kun je aandacht richten op je buik. Leg je hand op de buik. Adem in en voel dat je buik uitzet (''navel naar buiten''). Adem uit en je buik zakt in (''navel naar binnen'').
- Bij adolescenten kun je de buikademhaling uitbreiden met een verbeelding van gevoelens. Verbeeld je dat je bij ieder inademing prettige dingen inademt, zoals: rust, plezier en dingen die je fijn vindt. Bij ieder uitademing blaas je onprettige dingenweg, zoals: spanning, boosheid en vervelende gevoelens. Door de ademhaling rustig te houden loopt de lichamelijke spanning niet op. Let op! Deze vorm van ademhaling kunt u het beste vooraf met uw kind oefenen.
Spierontspanning
- Ga je hele lichaam af per spiergroep. Begin bij je benen. Span je benen om de beurt aan en laat weer los. Doe dit ook met je armen, je buik en je gezicht.
- Bij ieder aanspanning adem je in. Bij iedere ontspanning blaas je rustig weer uit.
- Op internet zijn gesproken versies te vinden van spierontspanningsoefeningen.
Door bewust de spieren te ontspannen gaat de stress uit het lichaam. Let op! Dit kunt u samen met uw kind van tevoren oefenen.
Geleide fantasie
Een gerichte inzet van een gefantaseerd verhaal. Dit verhaal kan iedere avond herhaald worden. In afstemming met uw kind kan steeds een nieuw thema gekozen worden.- Uw kind sluit de ogen.
- U vertelt op een rustige manier een verhaal.
- In het verhaal komen verschillende zintuiglijke waarnemingen aan de orde. Stel, je kiest een strandscène, dan kunnen daar onderdelen in voorkomen als: “Je ligt in het zand, je voelt de warmte van de zandkorrels, je hoort het ruisen van de zee, je wordt ingesmeerd met een koele zonnebrandcrème, je ruikt het zout van de zee”, enzovoort.
- Ook in het verhaal kunt u de ademhaling meenemen. “Je gaapt een keer heel lang, je blaast heel lang uit”.
Aanraking en massage
Door aanraking van de huid en masseren van de spieren ontspant uw kind zich. Overleg met uw kind wat het prettig vindt, bijvoorbeeld:- Op schoot zitten;
- Kriebelen op de rug;
- Strelen over de armen;
- Schouders masseren;
- Frutselen aan het haar;
- Insmeren met bodylotion of massageolie.
Warmte of kou toepassen
Door aanraking van de huid en masseren van de spieren ontspant uw kind zich. Overleg met uw kind wat het prettig vindt, bijvoorbeeld:- Een warme doek, hand, kruik of pittenzak;
- Koelen met ijsblokjes (in een handdoek gewikkeld) of een coldpack.
Bronnen:
- www.kind-pijn.org: “Niet-medicamenteuze handelingen“, door Dorothée van Noordenburg en Caroline Jonkman.
- Network, Paediatric Psychology People, Young Society, British Psychological, “Evidence-based Guidelines for the Management of Invasive and/or Distressing Procedures with Children,” October, 2009.
Helpend taalgebruik
Als ouder kun je er zelf buikpijn van hebben als je kind een ingreep moet ondergaan. Je wilt hem of haar natuurlijk bijstaan, maar hoe doe je het goed? Zeggen dat het pijn gaat doen, dus even de tanden op elkaar? Of aangeven dat het wel mee zal vallen? Het antwoord luidt: geen van beide. Praten over pijn of waarschuwen voor een prik leidt juist tot meer angst en pijn. Wat wel helpt is tijdens de ingreep over iets anders praten, zoals de vakantie. En na afloop benadrukken wat er goed ging. Kinderen onthouden dat als een positieve ervaring. Het geeft vertrouwen voor de volgende keer. Het geeft vertrouwen voor de volgende keer. Hoe je helpend taalgebruik inzet lees je in deze folder.
Meer informatie
Heeft u nog vragen? Neem dan gerust contact op met de afdeling via 0515 - 48 83 51.